سلامت انسان حاصل تعامل پیچیده میان عوامل زیستی، فردی، رفتاری، اجتماعی، اقتصادی، محیطی و نظام‌های ارائه خدمات سلامت است. در این میان، عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت (Social Determinants of Health) به شرایطی اشاره دارند که افراد در آن متولد می‌شوند، رشد می‌کنند، زندگی می‌کنند کار می‌کنند و سالمند می‌شوند شرایطی که تحت تأثیر توزیع منابع، فرصت‌ها، قدرت و سیاست‌های اجتماعی و اقتصادی شکل می‌گیرند و نقش تعیین‌کننده‌ای در سطح سلامت، کیفیت زندگی و نابرابری‌های سلامت دارند.

امروزه شواهد علمی نشان می‌دهد که بخش مهمی از تفاوت‌های موجود در سلامت افراد و جوامع را نمی‌توان صرفاً با عوامل پزشکی و زیستی توضیح داد. درآمد و فقر، آموزش، اشتغال، مسکن، امنیت غذایی، محیط زندگی، سرمایه و حمایت اجتماعی، جنسیت، شرایط دوران کودکی، دسترسی به خدمات و فناوری‌های سلامت و سایر ساختارهای اجتماعی و اقتصادی از مهم‌ترین عواملی هستند که مسیر سلامت افراد را در طول زندگی شکل می‌دهند. از این منظر، تحقق سلامت و عدالت در سلامت نیازمند نگاهی فراتر از نظام سلامت و مشارکت هماهنگ بخش‌های مختلف جامعه است.

مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت دانشگاه علوم پزشکی یاسوج با رویکردی میان‌رشته‌ای، مأموریت خود را بر تولید، توسعه و به‌کارگیری شواهد علمی در زمینه عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت، نابرابری‌ها و عدالت در سلامت و سیاست‌های ارتقای سلامت استوار کرده است. این مرکز تلاش می‌کند با بهره‌گیری از ظرفیت رشته‌های مختلف علوم پزشکی، بهداشت عمومی، علوم اجتماعی، اقتصاد، مدیریت، سیاست‌گذاری، علوم رفتاری، جمعیت‌شناسی، فناوری اطلاعات و سایر حوزه‌های مرتبط، مسائل پیچیده سلامت را از منظر چندبعدی و نظام‌مند بررسی کند.

با توجه به ویژگی‌های جمعیتی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و جغرافیایی استان کهگیلویه و بویراحمد، مطالعه عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت و شناسایی نابرابری‌های سلامت در این منطقه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. مرکز در تلاش است با انجام پژوهش‌های مسئله‌محور و مبتنی بر نیازهای واقعی جامعه، شکاف میان تولید شواهد علمی و تصمیم‌گیری و سیاست‌گذاری سلامت را کاهش داده و زمینه را برای طراحی و ارزیابی مداخلات مؤثر فراهم سازد.

راهبرد مرکز، حرکت از (شناخت عوامل مؤثر بر سلامت) به سوی (تولید شواهد برای اقدام) است، به این معنا که پژوهش‌ها صرفاً به توصیف مشکلات محدود نباشند، بلکه به شناسایی علل ریشه‌ای، تحلیل نابرابری‌ها، ارزیابی مداخلات، طراحی راهکارهای قابل اجرا و حمایت از تصمیم‌گیری مبتنی بر شواهد منجر شوند.

این مرکز همچنین با تأکید بر تحقیقات بین‌رشته‌ای، مشارکت جامعه، همکاری بین‌بخشی، سیاست‌گذاری مبتنی بر شواهد، عدالت در سلامت و توسعه پایدار، در پی آن است که به عنوان یک مرجع علمی در زمینه عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت در سطح استان، کشور و در بلندمدت در عرصه منطقه‌ای و بین‌المللی ایفای نقش کند.

در این چارچوب، مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت دانشگاه علوم پزشکی یاسوج خود را متعهد به تولید دانش، تربیت نیروی پژوهشی، توسعه شبکه‌های علمی، حمایت از پژوهش‌های نوآورانه، انتقال دانش و تبدیل شواهد پژوهشی به سیاست و عمل می‌داند، با این هدف که پژوهش در نهایت به بهبود سلامت جمعیت، کاهش نابرابری‌ها و ارتقای کیفیت زندگی مردم منجر شود.

با توجه به ظرفیت‌ها و استعدادهای بالقوه استان کهگیلویه و بویراحمد و در عین حال، وجود برخی چالش‌ها و فاصله شاخص‌های توسعه اجتماعی و بهداشتی استان با وضعیت مطلوب، توجه به عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت و نابرابری‌های سلامت از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. از این رو، ایجاد یک مرکز تخصصی برای مطالعه و پژوهش در این حوزه، به‌عنوان یکی از نیازهای مهم علمی و پژوهشی استان مطرح بود.

در همین راستا و با پیگیری دانشگاه علوم پزشکی یاسوج و تلاش مؤسسان، مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت دانشگاه علوم پزشکی یاسوج بر اساس رأی دویست‌وهفتمین جلسه شورای گسترش دانشگاه‌های علوم پزشکی، در تاریخ 1389/10/21به تصویب رسید و مصوبه آن در تاریخ 1389/11/30طی نامه شماره 500/789 به دانشگاه ابلاغ شد.

پس از انجام اقدامات اولیه و با حمایت ریاست دانشگاه و معاونت‌های پژوهشی و پشتیبانی، مرکز از بهمن‌ماه ۱۳۹۰ در دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی یاسوج مستقر و فعالیت خود را آغاز کرد. آن زمان، مرکز با رویکردی بین‌رشته‌ای و مبتنی بر شواهد در زمینه عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت، عدالت و نابرابری‌های سلامت و پاسخ به نیازهای پژوهشی استان فعالیت می‌کند.