کوهورت دنا: پنج سال همراهی با مردم برای شناخت بیماری‌ها و ارتقای سلامت جامعه

برنامه بازدید از مرکز مطالعات آینده‌نگر کوهورت دنا و نشست تخصصی پنج سال همراه با مردم دنا: مرور یافته‌های کوهورت و مسیرهای پیش‌رو روز ۲۶ مهرماه ۱۴۰۵ با همکاری معاونت تحقیقات و فناوری، انجمن علمی دانشجویان پزشکی و معاونت فرهنگی و دانشجویی دانشگاه علوم پزشکی یاسوج برگزار شد.

این برنامه با هدف معرفی ظرفیت‌های پژوهشی کوهورت دنا، بررسی عملکرد و دستاوردهای علمی پنج‌ساله مطالعه و تبیین راهکارهای استفاده از نتایج آن در ارتقای سلامت جامعه برگزار شد. در بخش نخست، شرکت‌کنندگان از مرکز مطالعات آینده‌نگر کوهورت دنا بازدید کردند و با روند اجرای مطالعه، فرایند پیگیری شرکت‌کنندگان و فعالیت‌های پژوهشی این مرکز آشنا شدند.

در ادامه، نشست تخصصی با حضور استادان، پژوهشگران و مسئولان اجرایی در سالن شهید نجفی شبکه بهداشت و درمان شهرستان دنا در سی‌سخت برگزار شد.

کوهورت دنا: زیرساختی برای شناخت روند بیماری‌ها در طول زمان

نشست تخصصی با سخنان دکتر سیروس صالح‌نسب، معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی یاسوج، آغاز شد. وی ضمن خوشامدگویی به حاضران، برنامه را افتتاح کرد.

در ادامه، دکتر الهه پیرای، مجری کوهورت دنا، گزارشی از عملکرد مطالعه و مراحل اجرای آن ارائه داد. معرفی ساختار کوهورت، روند پیگیری سالانه شرکت‌کنندگان، اجرای فاز ارزیابی مجدد و بررسی تغییرات وضعیت سلامت جمعیت از محورهای این ارائه بود.

کوهورت دنا یکی از مطالعات مجموعه ملی پرشین است که با هدف بررسی بیماری‌های غیرواگیر و عوامل خطر مرتبط با آن‌ها در جمعیت بزرگسال اجرا می‌شود. بر اساس اطلاعات ارائه‌شده، این مطالعه ۳۶۳۰ فرد ۳۵ تا ۷۰ ساله را دربر می‌گیرد و پیگیری بلندمدت شرکت‌کنندگان، امکان بررسی روند تغییرات سلامت و شناسایی موارد جدید بیماری را فراهم می‌کند.

در این مطالعه، ارزیابی وضعیت سلامت تنها به مرحله ثبت‌نام محدود نیست: بلکه پیگیری مستمر افراد و جمع‌آوری اطلاعات در طول زمان، زمینه بررسی ارتباط عوامل رفتاری، زیستی و محیطی با پیامدهای سلامت را فراهم می‌سازد. همچنین، در فاز ارزیابی مجدد، اطلاعات سلامت مشارکت‌کنندگان دوباره بررسی شده و نمونه‌های زیستی نیز جمع‌آوری می‌شود.

در گزارش ارائه‌شده، ۱۵۰۸ نفر در فاز ارزیابی مجدد شرکت کرده بودند. ادامه پیگیری‌ها تا افق ۱۵ساله، در کنار حفظ مشارکت مردم و ارتقای کیفیت داده‌ها، از ظرفیت‌های مهم این زیرساخت برای تولید شواهد علمی در سال‌های آینده به شمار می‌رود.

از داده‌های بومی تا توسعه پژوهش و انتشار مقالات علمی

در بخش دیگری از نشست، دکتر محمد مرادی‌جو، ناظر دانشگاهی کوهورت دنا و رئیس مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت دانشگاه علوم پزشکی یاسوج، به تشریح اقدامات پژوهشی و دستاوردهای علمی حاصل از این مطالعه پرداخت.

وی با مرور یافته‌های کلیدی ۱۷ مقاله منتشرشده بر پایه داده‌های کوهورت دنا، گستره موضوعات پژوهشی شکل‌گرفته بر بستر این مطالعه را تشریح کرد. این پژوهش‌ها طیف متنوعی از مسائل سلامت، از جمله مصرف دخانیات، سبک زندگی سالم و سندرم متابولیک، ارتباط الگوهای تغذیه با بیماری‌های قلبی‌عروقی، التهاب رژیم غذایی و اختلالات چربی خون، بیماری‌های تیروئید، کمردرد و کاربرد هوش مصنوعی در پیش‌بینی دیابت نوع ۲ را دربر می‌گیرند.

یکی از نکات برجسته این گزارش، روند توسعه طرح‌های پژوهشی مرتبط با کوهورت دنا بود. بر اساس آمار ارائه‌شده، تعداد طرح‌های مصوب از یک طرح در سال ۱۴۰۰ به ۱۸ طرح در سال ۱۴۰۴ افزایش یافته است: روندی که بیانگر گسترش ظرفیت استفاده از داده‌های کوهورت برای طراحی مطالعات جدید و پاسخ‌گویی به پرسش‌های پژوهشی در حوزه سلامت است.

تنوع موضوعی مقالات نیز نشان می‌دهد که داده‌های یک مطالعه جمعیتی می‌توانند در حوزه‌های مختلف پزشکی و سلامت عمومی مورد استفاده قرار گیرند: از بررسی عوامل خطر بیماری‌های مزمن و الگوهای رفتاری گرفته تا ارزیابی شاخص‌های تغذیه‌ای و توسعه مدل‌های پیش‌بینی مبتنی بر هوش مصنوعی.

این ظرفیت، کوهورت دنا را به بستری برای توسعه همکاری‌های علمی، انجام تحلیل‌های تخصصی و تولید شواهد متناسب با نیازهای سلامت منطقه تبدیل می‌کند.

یافته‌های کوهورت دنا: از بیماری‌های کلیوی و قلبی‌عروقی تا شناسایی عوامل خطر

در ادامه، دکتر صدراله محرابی، استاد تمام دانشگاه علوم پزشکی یاسوج، در سخنرانی خود به تبیین نقش مطالعات کوهورت در شناخت بار بیماری‌ها، شناسایی عوامل خطر و ارتقای سلامت جامعه پرداخت.

وی با مرور یافته‌های مرتبط با نارسایی کلیه، سنگ کلیه و بیماری‌های قلبی‌عروقی، ظرفیت داده‌های طولی را برای بررسی بروز بیماری‌ها و شناخت ارتباط عوامل خطر با پیامدهای سلامت تشریح کرد.

بر اساس تحلیل‌های ارائه‌شده از داده‌های کوهورت دنا، در میان ۳۲۰۳ نفر بررسی‌شده در فاز ثبت‌نام، شیوع سابقه سنگ کلیه ۳۲٫۳ درصد و شیوع فشار خون بالا ۲۴٫۳ درصد گزارش شده است. همچنین، در تحلیل پیگیری پنج‌ساله ۲۲۵۳ نفر که در ابتدای مطالعه فاقد بیماری قلبی‌عروقی بودند، ۸۴ مورد جدید بیماری قلبی‌عروقی ثبت شد.

یافته‌های ارائه‌شده درباره نارسایی کلیه نیز نشان داد که بررسی عوامل خطر و شناسایی افراد نیازمند ارزیابی دقیق‌تر می‌تواند از محورهای مهم پژوهش‌های آینده باشد. در این تحلیل، سابقه سنگ کلیه، دیابت و کبد چرب از جمله عوامل مرتبط با بروز نارسایی کلیه بودند: هرچند تفسیر این روابط باید با توجه به تعداد موارد جدید و محدودیت‌های آماری مطالعه انجام شود.

اهمیت این نتایج تنها در ارائه آمار بیماری‌ها نیست. داده‌های حاصل از پیگیری‌های طولی می‌توانند در شناسایی گروه‌های در معرض خطر، تعیین اولویت‌های پیشگیری، هدایت پژوهش‌های تکمیلی و پشتیبانی از برنامه‌ریزی خدمات سلامت نقش داشته باشند. در عین حال، ارتباط مشاهده‌شده میان یک عامل خطر و پیامد بیماری به‌تنهایی اثبات‌کننده رابطه علت و معلولی نیست و برای تصمیم‌گیری‌های قطعی، شواهد تکمیلی و ارزیابی‌های دقیق‌تر ضرورت دارد.

تعامل دانشگاه و مدیریت اجرایی در مسیر ارتقای سلامت منطقه

در بخش دیگری از برنامه، مهندس پاراد و مهندس دانش نیز در بخش سخنرانی‌ها حضور داشتند. محور مرتبط با حضور مسئولان اجرایی در این نشست، اهمیت پیوند میان ظرفیت‌های علمی دانشگاه، مدیریت محلی و دستگاه‌های اجرایی در شناسایی مسائل سلامت و بهره‌گیری از نتایج پژوهش‌ها در برنامه‌ریزی منطقه‌ای بود.

توسعه همکاری میان نهادهای علمی و اجرایی می‌تواند زمینه استفاده مؤثرتر از شواهد پژوهشی را در تعیین اولویت‌های سلامت، طراحی برنامه‌های پیشگیرانه و پاسخ‌گویی به نیازهای جمعیت فراهم کند. در چنین رویکردی، داده‌های حاصل از مطالعات جمعیتی زمانی بیشترین ارزش را خواهند داشت که علاوه بر انتشار در مجامع علمی، در اختیار تصمیم‌گیران قرار گیرند و در تدوین و ارزیابی برنامه‌های سلامت مورد استفاده قرار گیرند.

از این منظر، ارتباط مستمر میان دانشگاه، نظام سلامت، مدیران اجرایی و جامعه محلی یکی از زمینه‌های مهم بهره‌برداری از ظرفیت‌های کوهورت دنا به شمار می‌رود.

از تولید شواهد تا ترجمان دانش و اقدام اجرایی

بخش پایانی نشست به بحث و تبادل نظر درباره ظرفیت‌های همکاری بین‌بخشی، نقش ذی‌نفعان و مسیرهای پیش‌روی کوهورت دنا اختصاص یافت. در این بخش، ضرورت تبدیل یافته‌های پژوهشی به پیشنهادهای اجرایی و بهره‌گیری از شواهد علمی در تصمیم‌گیری‌های سلامت مورد توجه قرار گرفت.

بر اساس محورهای مطرح‌شده در برنامه، یکی از زمینه‌های مهم پیش‌رو، استفاده از داده‌های کوهورت برای شناسایی اولویت‌های سلامت منطقه و طراحی مداخلات پیشگیرانه متناسب با نیازهای جمعیت است. بررسی عوامل رفتاری و اجتماعی مؤثر بر سلامت، توجه به گروه‌های در معرض خطر و ارزیابی مستمر اثربخشی برنامه‌های اجرایی نیز می‌تواند در این مسیر مورد توجه قرار گیرد.

تداوم مشارکت مردم در مطالعه، حفظ کیفیت داده‌ها، گسترش تحلیل‌های آینده‌نگر و توسعه همکاری‌های علمی و اجرایی از دیگر الزامات بهره‌برداری مؤثر از این زیرساخت پژوهشی است. پیگیری بلندمدت شرکت‌کنندگان می‌تواند به دقیق‌تر شدن برآوردهای بیماری و فراهم‌شدن شواهد قابل‌اتکاتر برای برنامه‌ریزی سلامت کمک کند.

کوهورت دنا: سرمایه‌ای علمی برای آینده سلامت جامعه

نشست تخصصی پنج سال همراه با مردم دنا فرصتی برای مرور مسیر طی‌شده، معرفی دستاوردهای علمی و بررسی ظرفیت‌های پیش‌رو فراهم کرد. افزایش فعالیت‌های پژوهشی، انتشار مقالات علمی در حوزه‌های متنوع سلامت و فراهم‌شدن امکان بررسی روند بیماری‌ها در طول زمان، از جمله ظرفیت‌هایی است که اهمیت تداوم این مطالعه را برجسته می‌کند.

کوهورت دنا به‌عنوان بخشی از شبکه ملی مطالعات پرشین، می‌تواند با ادامه پیگیری سلامت شرکت‌کنندگان و گسترش پژوهش‌های مبتنی بر داده‌های بومی، به شناخت بهتر الگوهای بیماری، توسعه راهبردهای پیشگیرانه و پشتیبانی علمی از سیاست‌گذاری سلامت کمک کند.

ارزش نهایی این تلاش پژوهشی زمانی آشکار می‌شود که داده‌های حاصل از همراهی مردم با پژوهشگران، به شواهدی معتبر برای تصمیم‌گیری بهتر، پیشگیری مؤثرتر و ارتقای سلامت جامعه تبدیل شود.