دکتر مسلم شریفی: پزشکی خانواده می‌تواند زیرساخت اجرایی سیاست‌های جمعیتی در سطح خانواده و محله باشد

در ادامه برگزاری سمپوزیوم علمی «جوانی جمعیت و کاهش سقط» در دانشگاه علوم پزشکی یاسوج، دکتر مسلم شریفی، معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی یاسوج و رئیس مرکز بهداشت استان، با ارائه دیدگاه‌های خود بر ضرورت عبور از نگاه تک‌بعدی به مسئله جمعیت و حرکت به سمت مداخلات یکپارچه، خانواده‌محور و جامعه‌محور تأکید کرد.

دکتر مسلم شریفی در این سمپوزیوم با تشریح جایگاه نظام سلامت در سیاست‌های جمعیتی، اظهار کرد: پزشکی خانواده می‌تواند از یک برنامه ارائه خدمت، به زیرساخت اجرایی سیاست‌های جمعیتی در سطح جمعیت و محله تبدیل شود.

وی با اشاره به ارتباط مستمر نظام سلامت با خانواده در مراحل مختلف زندگی افزود: نظام سلامت در نقاط مختلف مسیر فرزندآوری، از قبل از ازدواج تا دوران فرزندپروری، با افراد و خانواده‌ها در تماس است و در هر یک از این مراحل می‌تواند در زمینه شناسایی خطر، مشاوره، حمایت، ارجاع، کاهش موانع و پیشگیری از پیامدهای قابل پیشگیری نقش‌آفرینی کند.

معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی یاسوج، شبکه بهداشت را یکی از ساختارهایی دانست که امکان توسعه مداخلات از سطح فرد به سطح جمعیت را فراهم می‌کند و گفت: پزشکی خانواده با برخورداری از جمعیت مشخص، پرونده سلامت، ارتباط مستمر با خانواده، امکان پیگیری، دسترسی جغرافیایی و قابلیت مدیریت مسیر ارجاع، می‌تواند بستر مناسبی برای اجرای مداخلات جمعیتی باشد.

دکتر شریفی تأکید کرد که کاهش سقط نباید به‌عنوان موضوعی منفک از سایر مؤلفه‌های باروری و سلامت خانواده دیده شود و افزود: این موضوع باید در کنار پیشگیری از بارداری ناخواسته، مراقبت‌های پیش از بارداری، حمایت اجتماعی از خانواده و مداخلات جامعه‌محور مورد توجه قرار گیرد.

وی با اشاره به ابعاد مختلف مسئله جمعیت تصریح کرد: کاهش باروری حاصل برهم‌کنش عوامل متعددی از جمله کاهش و تأخیر در ازدواج، افزایش طلاق، کاهش تمایل به فرزندآوری، افزایش فاصله میان ازدواج و تولد فرزند، نگرانی‌های اقتصادی و معیشتی، نااطمینانی نسبت به آینده، تغییر نگرش‌ها و سبک زندگی، مشکلات باروری و ناباروری، بارداری‌های ناخواسته و سقط و همچنین ضعف حمایت اجتماعی از خانواده است: بنابراین پاسخ به مسئله جمعیت نمی‌تواند صرفاً به یک مداخله آموزشی یا درمانی محدود شود.

ضرورت استفاده از فرصت جمعیتی استان

معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی یاسوج در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به وضعیت جمعیتی کشور و استان، بر اهمیت استفاده از فرصت زمانی موجود تأکید کرد و گفت: ساختار جمعیتی کهگیلویه و بویراحمد در مقایسه با بسیاری از مناطق کشور همچنان جوان‌تر است و این وضعیت می‌تواند یک فرصت زمانی برای طراحی و اجرای مداخلات پیشگیرانه باشد: با این حال، این فرصت نباید به معنای تأخیر در برنامه‌ریزی تلقی شود.

وی افزود: سیاست جمعیتی باید هم‌زمان دو افق را در نظر بگیرد: از یک سو حفظ فرصت فرزندآوری در شرایط کنونی و از سوی دیگر آماده‌سازی نظام سلامت و جامعه برای سالمندی جمعیت در سال‌های آینده.

دکتر شریفی پزشکی خانواده را نقطه اتصال این دو افق دانست و خاطرنشان کرد: پیوند سلامت باروری، پیشگیری از بیماری‌های مزمن و مدیریت سلامت خانواده می‌تواند به ایجاد رویکردی یکپارچه در سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی جمعیتی منجر شود.

از تعداد تولد به مسیر زندگی خانواده

وی در ادامه، بر ضرورت تغییر نگاه از تمرکز صرف بر تعداد تولدها به مدیریت مسیر زندگی خانواده تأکید کرد و گفت: این مسیر از تشکیل خانواده و ثبات رابطه زوجین آغاز می‌شود، به تصمیم برای فرزندآوری، آمادگی جسمی و روانی، بارداری، پیشگیری از سقط قابل پیشگیری و تولد سالم می‌رسد و پس از آن نیز با حمایت از مادر و نوزاد و فرزندپروری ادامه پیدا می‌کند.

به گفته دکتر شریفی، پزشکی خانواده می‌تواند حلقه اتصال این مراحل باشد و با ایجاد ارتباط مستمر با زوج، مادر، کودک و خانواده، زمینه مداخلات به‌موقع و پیگیری مستمر را فراهم کند.

سقط: مسئله‌ای با ابعاد پزشکی، اجتماعی و خانوادگی

معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی یاسوج با تأکید بر اهمیت توجه به ابعاد مختلف سقط اظهار کرد: سقط علاوه بر ابعاد پزشکی، روانی، خانوادگی، اجتماعی و حقوقی، دارای یک بعد جمعیتی نیز هست و کاهش موارد قابل پیشگیری آن نیازمند شناخت عوامل زمینه‌ساز تصمیم به سقط و مداخله متناسب با علت است.

وی افزود: استان صرفاً با یک مسئله واحد تحت عنوان «سقط» مواجه نیست، بلکه الگوهای متفاوتی از این مسئله ممکن است در شهرستان‌ها و محلات وجود داشته باشد: بنابراین شناسایی الگوهای محلی و طراحی مداخلات متناسب با شرایط هر منطقه اهمیت دارد.

دکتر شریفی پیشنهاد کرد مادر در معرض سقط، به‌جای آنکه صرفاً به‌عنوان یک مراجعه‌کننده خدمات سلامت دیده شود، به‌عنوان یک پرونده سلامت _ اجتماعی مورد توجه قرار گیرد تا علاوه بر مسائل پزشکی، عوامل خانوادگی، اقتصادی، اجتماعی و خدماتی مؤثر بر تصمیم او نیز شناسایی و مدیریت شود.

عوامل اجتماعی: حلقه مفقوده مداخلات جمعیتی

وی با تأکید بر رویکرد مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت در بررسی مسائل جمعیتی، گفت: در مواجهه با هر خانواده باید مشخص شود که آیا مشکل موجود صرفاً پزشکی است یا اینکه عوامل اجتماعی و اقتصادی نظیر مشکلات مالی، مسکن، نبود حمایت خانوادگی، اشتغال مادر، تعارضات زوجین، دشواری دسترسی به خدمات و نگرانی از هزینه‌های درمان نیز در آن نقش دارند.

معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی یاسوج تصریح کرد: در مواردی که علت اصلی یک مسئله اجتماعی است، مداخله پزشکی به‌تنهایی نمی‌تواند پاسخ کافی ارائه دهد.

ضرورت حرکت از مداخله موردی به نظام مداخله

دکتر شریفی در ادامه، بر لزوم تغییر رویکرد از «آموزش و هشدار» به سمت شناسایی زودهنگام، شناخت علت، مداخله متناسب و پیگیری تا تولد تأکید کرد و گفت: برای اثربخشی بیشتر، برنامه‌های مرتبط با جوانی جمعیت و کاهش سقط باید از حالت پراکنده خارج شده و در قالب یک مسیر منسجم در شبکه سلامت قرار گیرند.

وی استفاده از ظرفیت محله را یکی از الزامات مهم این رویکرد دانست و افزود: در کنار پزشکی خانواده، ظرفیت نهادهای محلی و هیئت‌های امنا می‌تواند در شناسایی مسئله، تحلیل علل و تعیین مسئولیت دستگاه‌های مرتبط مورد استفاده قرار گیرد.

به گفته وی، مدیریت مؤثر مسئله نیازمند حرکت از وضعیت برنامه‌های متعدد، متولیان متعدد و داده‌های پراکنده به سمت جمعیت مشخص، پرونده یکپارچه، مسیر ارجاع مشخص، تیم مداخله و داشبورد واحد است.

پنج پیشنهاد برای آغاز مسیر

معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی یاسوج در پایان، پنج محور را به‌عنوان پیشنهادهای مدیریتی برای تقویت اقدامات جمعیتی مطرح کرد:

نخست: پزشکی خانواده به‌عنوان زیرساخت اجرایی جوانی جمعیت در نظر گرفته شود:

دوم: کاهش سقط از یک برنامه مستقل به یک مسیر یکپارچه در شبکه سلامت تبدیل شود:

سوم: محله به‌عنوان واحد عملیاتی مداخلات جمعیتی مورد توجه قرار گیرد:

چهارم: هیئت‌های امنا با محوریت سلامت، خانواده و جمعیت در محلات منتخب فعال شوند:

و پنجم داشبورد واحد جمعیت، خانواده و سقط برای استان ایجاد شود.

دکتر شریفی در جمع‌بندی سخنان خود تأکید کرد: اگر سیاست جمعیتی قرار است در نهایت به تولد سالم منجر شود، مداخلات باید از جایی آغاز شوند که خانواده در آن زندگی می‌کند: یعنی محله. در این چارچوب، پزشکی خانواده حلقه اتصال سیاست جمعیتی با خانواده و محله حلقه اتصال خانواده با جامعه خواهد بود.